Trăng đến rằm trăng tròn

Còn vài ngày nữa là ngày duy nhất trong năm mà trăng tròn có ý nghĩa nhất: Tết Trung Thu. Tôi chợt nhớ câu con nhỏ bạn "tri kỷ tìm nhau mắt đã mờ" của tôi phán khi tôi than phiền về đứa con gái khó bảo của mình: trăng đến rằm trăng tròn, lo gì mày ơi!

 

Tôi nghĩ bụng trăng là một "hành tinh" trong vũ trụ, theo luật thiên nhiên, hết khuyết lại tròn, hết tròn lại ... méo, còn đứa con gái con tôi là một "nữ tinh", không theo luật lệ nào hết thì đúng là chỉ có con bạn "đắc nhất tri kỷ, khả dĩ bất hận" của tôi mới đem câu này để “ủy lạo tinh thần chiến sĩ” mà thôi.

Cho đến khi tôi đọc tờ khai lý lịch của đứa con gái con tôi viết để nộp đơn xin học bổng.

Trong tờ đơn này ngoài phần tường trình về quá trình học vấn, các sở thích riêng, các việc làm ngoài giờ học, có ích cũng như ... vô ích (chẳng hạn như cuối tuần đi shopping lang thang ngoài phố cho tốn tiền cha mẹ), có phần tường trình về gia đình, đại khái là cha mẹ họ Nguyễn hay họ Müller, anh em mấy mạng, có hay cãi nhau không v.v. 

Nó viết: Em chọn một ngành nghề có tương lai để sự hy sinh của mẹ em không vô nghĩa.

Tôi không nhớ tôi và nó đã bao nhiêu đêm cãi nhau tay đôi đến 2,3 giờ sáng mỗi lần nó thay đổi ý định chọn môn thi tú tài. Lúc nó chọn môn nghệ thuật, lúc lại đổi ý đòi lấy môn lịch sử, môn văn ... toàn những môn mà tôi biết chắc không cách gì có thể đạt điểm tối đa khi đi thi cả vì đó là những môn toàn ... tiếng Đức, dù có giỏi cách mấy đi nữa cũng không thể nào leo lên tới đỉnh … Hy Mã Lạp Sơn. Còn mà môn toán thì một cộng một ra dấu bằng tay cũng ăn tiền rồi. Tôi yêu lý, nó mê hóa. Tôi thích cung điện Versailles, nó ưa Buckingham Palace.

Bây giờ trăng rằm, trăng mới hiểu được tại sao gân cổ của tôi to hơn gân cổ của trăng.

Để giải thích cho việc học nhảy lớp nó viết: chính nhờ bước nhảy lớp đó với sự giúp đỡ của mẹ em, em đã tìm lại được hứng thú trong việc học.

Cô giáo đề nghị nhảy lớp là vào khoảng tháng 9,10 gì đó, tức là nó có 4 tháng cho việc tự học chương trình học kỳ 2 của lớp 6 và chương trình học kỳ 1 của lớp 7 để đến tháng 2 năm sau nó vào học kỳ 2 của lớp 7. Trong vòng 4 tháng đó tôi chỉ có buổi tối, sau khi đi làm về, cơm nước xong xuôi mới có thì giờ dạy nó chút đỉnh môn toán, anh văn và pháp văn mà thôi vì cũng không có đủ thì giờ để học hết các môn khác. Môn mà 2 mẹ con ngủ gà ngủ vịt là môn ... toán vì 2 môn kia thì tôi phải tập trung đọc sách giáo khoa mới hiểu bởi sinh ngữ thuộc về sở ... đoản của tôi, nhất là pháp văn. Mang tiếng là học sinh Lê Quí Đôn mà tôi chỉ còn nhớ “la molette” là cái mỏ lết, “le soutien” là cái chuối chiên. Còn mà anh văn thì tôi xin mạn phép tạm dừng chuyện Tết Trung Thu mà chuyển sang một mẩu chuyện trong chuyến đi du lịch vừa qua tại Tây Ban Nha với đám bạn Lê Quí Đôn của tôi. 

Số là một buổi chiều đẹp trời nhóm du lich gồm có ... cả đống người của chúng tôi phải chia làm 2 phe, một phe chở đám con nít đầu tóc đầy muối và cát biển về nhà trọ trước, phe kia đi siêu thị mua đồ để về nấu nướng phục vụ một đàn gà con và đàn gà trống đang há mõm chờ ăn. Vì chỉ có 15 phút đi chợ nên con bạn “đầu bếp khách sạn 5 sao” của tôi bèn sai tôi đi kiếm mua than về để nướng tôm, thịt vì nó kêu tôi mua gà thì nó chê con gà tôi lựa nhiều mỡ quá, kêu mua rau thì nó chê bó rau tôi lựa héo quá. Tôi chạy cùng khắp siêu thị mà không thấy chỗ bán than nằm ở đâu bèn kiếm mấy cô bán hàng hỏi thăm. Tất cả những sinh ngữ tôi biết tôi đều xổ ra hết trừ tiếng ... Tây Ban Nha. Mấy cô bán hàng giương mắt nai nhìn tôi âu yếm ... lắc đầu nguầy nguậy. Cuối cùng tôi la lên: Barbecue fire !!! Mấy cô tự nhiên toe toét cười, miệng rộng tới mang tai, và dẫn tôi đi một mạch đến ngay chỗ bán than. 

Trở lại chuyện rằm tháng tám. Mỗi lần tôi giảng toán cho nó nghe thì nó ngủ gục, khi nó làm mấy bài toán cộng trừ nhân chia của tôi giao cho thì tới phiên tôi ngủ gục. Chiến đấu như vậy 4 tháng trời dằng dẵng. Ai nói cha mẹ nuôi con bằng trời bằng bể ? Tôi nuôi con tôi tôi kể từng ngày. Và mãi đến rằm tháng tám tôi mới hiểu được lòng ... trăng của tôi.

Hồi đó ngày nào tôi cũng hò hét nhắc trăng tập đàn. Mẹ tôi nói: Bà chưa thấy ai vừa đàn vừa khóc rưng rức như thế kia cả !!! Bây giờ trăng nói đánh đàn là một cách thư giãn sau một ngày đi học xa.

Hồi đó tôi chăm chỉ chở trăng đi bơi, tuần 3 bữa, chưa kể những hôm thi tranh giải vào cuối tuần tôi ngồi cả ngày trong hồ bơi ướt nhẹp nước và nồng nặc mùi Chlor.

Bây giờ trăng dù trong tuần đi nghe giảng, cuối tuần đi làm thêm, tối thức khuya đọc sách vẫn không sụt sịt ho hen cảm cúm gì.

Hồi đó tôi kêu trăng học tiếng Việt, trăng chê tiếng Việt không ai nói trừ mẹ và bạn mẹ.

Bây giờ trăng đi làm ở tiệm ăn mang tên ... Phở.

Hồi đó trăng ăn xong đứng lên.

Bây giờ trăng tự nấu nướng, chuẩn bị đồ ăn trưa mang theo đến trường.

Hồi đó trăng thay quần áo xong thì đồ mới nằm trên người, đồ cũ nằm .... đâu đó ở dưới đất.

Bây giờ ... vẫn thế !!! 

September 2015

DKD - Hoàng tử Đầy Lông

Một trong những đứa bạn nối... chuối chiên[1] của tôi lấy chồng nhạc sĩ.  

Một nhạc sĩ rất ư là "đẹp chai" như Alain “Đầy Lông” [2]. Một nhạc sĩ rất ư là tài hoa như Paco de Lucía. Một nhạc sĩ có cái tên rất ư là “Thần Điêu Đại Hiệp”: Dương ... Kim Dũng mà mỗi lần trao đổi i-meo đám bạn bè viết tắt là DKD cho đỡ mỏi tay và đỡ phải phạm húy Dương Quá.

Nếu bạn hỏi cụ Gồ[3] thì cụ ấy sẽ ngớ ra vì không biết Thần Điêu Đại Hiệp DKD là cái nhân vật nào bởi cụ chỉ biết "Hoàng tử guitar" với muôn vàn lời ca tụng như "Nổi tiếng với những bản flamenco kinh điển như Bulerias, Tango, Farucca, Tanranta, Solea por Bulerias, Vũ hội đêm hè… từ những năm 78-80 của thế kỷ trước, ở đâu có Dương Kim Dũng là ở đó "cháy vé". Năm 1976, mới 15 tuổi, ông đã có buổi biểu diễn đầu tiên trước công chúng khi đang là học sinh trường Thống Nhất và gây tiếng vang với bản Los Sitios De Zaragoza. Tên tuổi của ông trở nên ấn tượng hơn khi đoạt giải nhất cuộc thi Độc tấu guitar toàn quốc vào năm 1982". 

Nhưng ít ai biết về thuở hàn vi của DKD nếu không quen biết với "Hoàng hậu phu nhân" của "Hoàng tử guitar" như ... tôi, do vô tình than thở với bạn hiền là tôi không bao giờ tự học một mình được mà bất cứ học cái gì cũng cần có thầy, từ nấu ăn đến lau nhà rửa chén, có ai chỉ bảo thì đầu óc tôi sáng láng như sao, còn mà phải tự lấy sách ra đọc thì tôi học từ năm này sang tháng nọ mà không thể nào tìm ra sự liên quan giữa các chương trong sách được.

Con bạn tôi kể rằng:

“Học đàn Classic, anh Dũng chỉ học có 7 tháng với thầy Nguyễn Quang Tri, sau đó hết tiền nghỉ học, mà thời gian hết tiền lâu hơn thời gian có tiền, rồi học với anh Phùng Tuấn Vũ bữa đực, bữa cái, cũng hơn năm, hết tiền là nghỉ học. Khi thi vào trường nhạc, tự tìm bài, tự tập.

Lúc học trường nhạc là thời bao cấp, tức là học sinh đi học được lãnh gạo, thịt, được trường nuôi ăn, cho nên bỏ học giữa chừng là bị đền tiền, không cho học thêm trường khác, ra trường là phải đi làm. Nhưng anh Dũng mê đàn, ngày nào cũng thức dậy lúc 5 giờ sáng (không dậy trường nó cũng bắc loa bắt dậy tập thể dục). Tập thể dục xong, leo lên sân thượng tập luyện giọng cho giọng vang, mạnh, cũng đút đầu vào cái lu tập giọng cho vang to, vì anh Dũng mê hát nhạc Pháp, thời đó cũng đi hát trong băng nhạc ở Biên Hòa, sau đó là tập đàn.

Ròng rã 3 năm hơn ở Biên Hòa đều đặn luyện tập, cuối tuần đi xe lửa hoặc đạp xe đạp của bạn về Sài Gòn lấy thêm lương thực và đi học đàn. Rồi đi biểu diễn vài bài cùng với anh Phùng Tuấn Vũ. Có lần biểu diễn có phái đoàn nước ngoài (mấy nước XHCN) cùng với bộ trưởng bộ văn hóa thông tin. Ông bộ trường hỏi học ở đâu, thì anh Dũng nói đang học trường Mỹ Thuật ở Biên Hòa. Ổng nói có muốn đổi qua trường nhạc không thì anh Dũng chịu liền. Ổng nói để ổng giúp. Sau đó ổng quên luôn !  Anh Dũng phải viết thư nhắc. Rồi ổng trả lời cứ liên lạc với trường nhạc. Cuối cùng trường Mỹ Thuật Biên Hòa báo cho anh Dũng biết là có thư cho phép Dương Kim Dũng đi thi ở Nhạc Viện Thành Phố, ba lại chở anh Dũng lên trường Nhạc. Bà văn thư nói không có thư từ gì "hết chơn hết chọi"! Anh Dũng lại phải năn nỉ xin gặp hiệu trường là ông Quang Hải thì ổng bảo đã nhận được thư rồi, nhưng học sinh đã thi xong "hết chơn hết chọi" rồi, đang chuẩn bị nhập học. Thế là trường phải mở hội đồng thi cả chục giảng viên (có má Tuấn Hồ hay sao đó, bà dạy ký xướng âm) để chấm điểm các môn cùng một lúc. Về đàn thì anh Dũng đậu cấp đại học, nhưng các môn phụ khác chưa học, nên cuối cùng cho học trung cấp.

Thời học trung cấp cũng đi học bữa đực bữa cái, còn là ở nhà tự tập, vì anh Dũng làm biếng tới nhà thầy (có nhiều giảng viên lâu năm kêu học trò về nhà học thay vì tới trường dạy), tao toàn phải đi xin nghỉ học cho anh Dũng vì lý do bịnh, bận ...

Anh Dũng tự học đàn là chính, một số kỹ thuật luyện ngón anh Dũng tự tạo ra để có kết quả cao khi tập. Flamenco cũng tự tập, rồi tự đưa một số kỹ thuật vào đệm mô-đẹc[4]”.

Như truyện cổ tích Cô bé Lọ Lem … Nhem mà tôi được đọc từ bé, gặp bà Tiên giúp lấy được hoàng tử cao sang quyền quý.

Truyện cổ tích "DKD - Hoàng tử Đầy Lông" thì không có kết cuộc cao sang quyền quý vì hoàng tử vẫn phải bươn chải với cuộc sống ở Việt Nam. Tôi có dịp được tá túc ở nhà "DKD - Hoàng tử Đầy Lông". Tôi không có thói quen dậy từ lúc gà ... chưa gáy nên tôi không biết sờ-ké-đuôi[5] của "DKD - Hoàng tử Đầy Lông" trước khi gà gáy là như thế nào, chỉ biết là sáng sớm khoảng 6h thì "DKD - Hoàng tử Đầy Lông" lạch cạch đi pha cho "Công chúa Classic" (tên con bé) ly sữa vì nó lười không chịu ăn sáng trước khi đi học. Bữa nào dù có học trò đến học đàn nhiều hay ít thì "DKD - Hoàng tử Đầy Lông" cũng ráng chạy xe máy qua vấn an sức khỏe "Hoàng thái hậu" (tức là má ruột của hoàng tử) một chút. Tối chở Công chúa đi học thêm Anh văn. Có bạn của Hoàng hậu đến tá túc phải chạy ra chợ mua xôi bắp, chuối nướng cho bạn Hoàng hậu ăn.

Khi biết anh mang kiếp cầm ... đờn

Hỏi rằng em ơi: Còn yêu anh nữa không[6] ?

Tôi không hỏi con bạn nối chuối chiên của tôi điều này nhưng tôi biết tình yêu của nó phải vĩ đại lắm !

---

[1] đàn ông hay dùng chữ "bạn nối khố" để gọi người bạn chí thân của mình, tôi dùng chữ "nối chuối chiên" do từ này có phát âm từa tựa chữ soutien của tiếng Pháp, và có nghĩa là áo nịt ngực của phụ nữ

[2] Alain Delon

[3] Google

[4] modern

[5] schedule

[6] lấy ý từ bài "Kiếp cầm ca" của nhạc sĩ Minh Kỳ

Niềm tự hào

Mới đây một người bạn của tôi chuyển cho tôi xem một bài của "Tony buổi sáng" viết về (click vào để xem toàn bộ bài viết) CHỦ NGHĨA HOÀN HẢO CỦA NGƯỜI ĐỨC. Mới đọc qua thấy như là một sự thần tượng quá lố. Tôi đã sống ở nước Đức lâu năm, đã đi học ở trường trung học Đức, đã có dịp làm việc với nhiều người Đức trong nhiều lãnh vực, không phải chỉ trong phương diện nghề nghiệp, nên bài của anh "Tony buổi sáng" đã làm tôi phải bỏ chút thì giờ "nghiền ngẫm sự đời" một tí.

 

Cái việc "Kỹ sư trưởng thiết kế một mẫu xe hơi mới sẽ phải chịu trách nhiệm bằng tính mạng của mình cho độ an toàn của xe. Anh ấy sẽ phải sẵn sàng chết đi để cả triệu người lái mẫu xe đó được an toàn trên đường thiên lý" thì tôi không dám chắc mẫm là có hoàn toàn đúng hay không, vì theo tôi biết thì ở Đức không ai bắt buộc phải đem tính mạng của mình để bảo đảm cho chất lượng của sản phẩm mình làm ra cả. Nhưng tôi dám quả quyết một điều là họ luôn làm đúng trách nhiệm được giao phó.

Nhưng cái tôi muốn trao đổi với anh "Tony buổi sáng" ở đây không phải là vấn đề cái thau của anh ấy dầm sương dãi nắng vẫn đỏ rực vì "Made in Germany", mà là việc "trồng người" của nền giáo dục Đức, "một nền giáo dục dựa trên sự kỷ luật vô cùng nghiêm khắc. Vì giáo dục nước Đức không tạo ra sản phẩm con người của ăn cắp và nói dối. Đứa ăn cắp và nói dối thì không kiêu hãnh được, không ngẩng đầu được[1]". 

Ngoài cái việc ăn cắp thì tôi không rõ vì không thấy ghi trong quyển "Schulplaner" của con gái tôi, một kiểu sổ tay thời khóa biểu cho từng ngày học trong năm, nhưng các điều khác mà anh "Tony buổi sáng" đề cập đến thì hoàn hoàn đúng. Năm nào phụ huynh và học sinh cũng phải ký tên vào tờ đầu tiên của quyển sổ tay này, cam kết tuân theo các nội quy ghi trong ấy. Bản nội quy dài ... 5 trang, khổ giấy lớn A4 (21 cm x 29,7 cm), trong đó ghi đầy đủ các quy luật mà học sinh phải tuân theo như đi học đúng giờ, ăn mặc chỉnh tề, chào hỏi lẫn nhau, tôn trọng thầy cô, bạn bè, các nhân viên làm việc trong trường (không phân biệt là hiệu trưởng hay người lao công), không phá hoại, giữ vệ sinh chung và vệ sinh cá nhân, tập trung trong giờ học, làm bài tập đầy đủ v.v. ... Vị phạm sẽ bị phạt và bao giờ cũng trích dẫn điều luật chương số §53 của bộ giáo dục liên bang, trong đó có ghi rõ các hình thức trừng phạt, từ cảnh cáo, mời cha mẹ đến trường, cho đến thẳng tay đuổi cổ học sinh vi phạm kỷ luật ra khỏi trường và mức phạt cao nhất là không được phép học tại các trường công lập trên toàn quốc. Nghe thì có vẻ nghiêm khắc thật đấy nhưng tôi chưa bao giờ thấy ai bị phạt như vậy cả. Cao lắm là kêu cha mẹ lên mắng vốn hoặc dọa đuổi học vài ba bữa là đứa nào đứa nấy hồn vía lên mây hết cả rồi. 

Trang đầu của sổ tay thời khóa biểu mà học sinh, thầy cô, phụ huynh gì cũng phải ký hết

Năm con gái tôi bắt đầu vào trung học (bên Đức tiểu học chỉ đến lớp 4), lần đầu tiên tôi phải ký tên vào sổ tay thời khóa biểu nên tôi có đọc ... sơ qua. Tiểu học không có  màn "xin chữ ký", và hồi tôi học trung học bên Đức thì mẹ tôi chưa được bảo lãnh sang để ký giấy "lỗi tại tôi mọi đàng" nên tôi chưa hề ngó mắt tới những bản nội quy dài thòng lòng như ... sớ táo quân này.

Mới đọc qua tôi tưởng ... diễu dở vì đó là những điều mà thật sự ai cũng cho là rất tự nhiên, đâu cần phải ghi ? Và tôi cũng chẳng bao giờ quan tâm, năm nào cũng ký như máy chẳng khác gì tài tử Hollywood ký ngoay ngoáy cho "phen"[2] ái mộ mình. Mấy năm sau tôi còn không thèm đọc qua nữa mặc dù năm nào nội quy cũng có thay đổi chút chút cho ... hợp thời trang, chẳng hạn như về sau này có cho phép học sinh buổi trưa được ra khỏi khuôn viên nhà trường để đi mua đồ ăn nếu ... cha mẹ có ký giấy cho phép (lại được ký nữa !).

Tôi phải thành thật công nhận rằng người Đức hay thật, họ rèn luyện kỷ cương nhưng vẫn dựa trên quy tắc dân chủ. Ngẫm nghĩ  kỹ tôi mới thấy là nếu chỉ nhìn bên ngoài, thấy học sinh cãi thầy như “hát hay” thì ta sẽ cho là học sinh Đức "bố láo" quá ! Nhưng nếu cái "bố láo" ấy không vi phạm những nội quy của nhà trường thì chả sao cả, xứ dân chủ mà, tha hồ phát ngôn, nhưng không được xúc phạm đến danh dự người khác, không được mạ nhục người khác. Thành ra khi các em học trò học đến lớp 11, 12, chúng nó gần như đã thành người lớn, có trách nhiệm cho suy nghĩ và hành động của mình, biết giữ kỷ luật, biết tôn trọng người khác và biết giữ danh dự, những đức tính cần có để trở thành một công dân tương lai của một đất nước giàu mạnh.

Đôi lúc tôi cũng "proud to be a german"... trên giấy tờ (vì tôi đã nhập quốc tịch Đức lâu rồi), nhưng không dám nói ra, sợ người ta cười cho là mình ... mất gốc (mà thật sự theo gia phả thì ông tổ dòng họ tôi là người Tàu sang Việt Nam lập nghiệp vào khoảng đầu thế kỷ 13). Nói với người Đức thì sợ họ kêu "mày mắt hí, mũi tẹt, da vàng, Đức ... cống thì có !".

Một nỗi khổ tâm của những kẻ sống lưu vong, không có nơi nào để gọi là quê hương, neither Vietnam, nor Germany.

Juli 2015

---

[1] trích trong bài viết của anh "Tony buổi sáng"

[2] Fan

Tony Buổi Sáng: Chủ nghĩa hoàn hảo của người Đức

Bài của "Tony Buổi sáng" đăng trên Facebook

Ít ai biết, từ năm 1992, tức chỉ 2 năm sau khi thống nhất 2 miền Đông Tây, nước Đức là nhà xuất khẩu lớn nhất thế giới, dù dân số chỉ khoảng 80 triệu so với khoảng 300 triệu của Mỹ và 1.3 tỷ của Trung Quốc. Trị vị ngôi vô địch thế giới về xuất khẩu trong suốt 17 năm, đến năm 2009, Trung Quốc mới qua mặt nước Đức vì rất nhiều sản phẩm là tài nguyên thiên nhiên, nhiều sản phẩm thâm dụng lao động, trong khi nước Đức phần lớn xuất khẩu là xe hơi, máy móc công nghệ và chất xám.
Vào nhà một người Đức, khó có thể phát hiện một sản phẩm nào mà không phải Made in Germany. Thậm chí bông ráy tai nước Đức cũng sản xuất, dù giá thành sản xuất là 10 USD so với 1 USD của người Trung Quốc. Khi Trung Quốc mở cửa và thành công xưởng của thế giới, các nước khác thấy không hiệu quả nếu tự họ sản xuất, nên qua Trung Quốc đặt hàng hết. Nhưng nước Đức thì không. Họ vẫn tự sản xuất cái cục gôm, cây bút chì, chiếc xe đạp…dù giá thành rất cao, và vì họ có một phân khúc thị trường riêng. Đó là dành cho những người quen dùng đồ Đức trên khắp thế giới.
Vì sao? Vì dân tộc Đức là dân tộc theo chủ nghĩa hoàn hảo trong sản xuất. Giữa sự chao đảo của suy thoái kinh tế, nước Đức vẫn không hề hấn gì, và là chỗ dựa cho bao nhiêu quốc gia khác trong cộng đồng chung châu Âu. Nền giáo dục Đức là nền giáo dục mà Tony thích nhất, vì nó đào tạo ra những người học để "cho việc" thay vì tốt nghiệp ra trường để đi xin việc cho tốt. Một nền giáo dục dựa trên sự kỷ luật Vô cùng vô cùng nghiêm khắc. Sự tập trung cao độ của người Đức còn thể hiện qua bóng đá, năm 2014, tại World Cup được tổ chức tại Brazil, dưới áp lực của hàng vạn khán giả nước chủ nhà trên sân, các chàng trai đến từ nước Đức không hề bị run chân run tay gì, thắng vẫn vui nhẹ nhàng, thua vẫn bình thản thi đấu, ai vị trí người đó, tổ chức tấn công phòng thủ bình thường, và họ đã đăng quang ở ngôi cao nhất. Ít ai biết trước đó người Đức đã sang Brazil 4 năm trước, xây dựng một khu resort riêng cho đội tuyển Đức sang ăn ở tập luyện cho quen khí hậu, với đầu bếp bác sĩ đến lao công đều là người Đức. Khu resort này sau WC được tặng lại cho nước chủ nhà như là một món quà kỷ niệm của sự well-prepared.
Người Nhật cũng từng hâm mộ và học theo người Đức, và gần đây là người Hàn Quốc, và trở thành 2 bản sao hoàn hảo. Ở trường, giáo viên Đức tỉ mỉ sửa cho học sinh từng lỗi dấu chấm, dấu phẩy...để tạo thành thói quen "hoản hảo" trong mọi thứ, tuyệt đối không bao giờ xuề xoà cho qua, vì như vậy là hại cá nhân từng học sinh, hại đến xã hội sau này vì thói quen làm sai, bất cẩn. Nên khi ra đời, họ khắt khe từng mm trong công việc, tạo thành hiệu quả cao, không tốn thời gian sửa sai vô ích.
Người Đức quan niệm, trong cuộc đời con người, trong cuộc sống, có thể méo mó một chút để thú vị hơn. Tuy nhiên, trong học tập, sản xuất và kinh doanh, chúng ta phải áp dụng chủ nghĩa hoàn hảo. Nếu bạn biết lái xe hơi, cầm vô lăng xe Đức sản xuất sẽ thấy cảm giác yên tâm hơn nhiều so với xe đến từ các nước khác. Và tỷ lệ thu hồi xe lỗi của các dòng xe do nước Đức sản cũng thấp hơn nhiều so với các nước khác. Anh bạn của Tony, một kỹ sư làm việc cho một hãng xe Đức ở Sài Gòn, hay kể Tony nghe về câu chuyện ông sếp người Đức đã dạy anh như thế nào. Anh nói, ở Việt Nam, mình hay nói đại khái sản phẩm này là tất cả tâm huyết của tao. Tâm-huyết là tim và máu, tức cũng ghê gớm lắm rồi, nhưng với người Đức, tâm-huyết có ý nghĩa gì đâu, họ còn đem cả tính mạng ra bảo lãnh. Kỹ sư trưởng thiết kế một mẫu xe hơi mới, sẽ phải chịu trách nhiệm bằng tính mạng của mình cho độ an toàn của xe. Anh ấy sẽ phải sẵn sàng chết đi để cả triệu người lái mẫu xe đó được an toàn trên đường thiên lý.
----------------------------------------------------------------------------
P2: Ở nhà Tony có một cái thau giặt đồ bằng nhựa, người thân mang về từ Đông Đức từ năm 1988, để ngoài nắng mưa gió sương nhưng bây giờ vẫn còn xài tốt, màu đỏ vẫn rực rỡ. Chỉ là một cái thau nhựa thôi, nhưng vì Made in Germany nên đó là một đẳng cấp khác, một sản phẩm do người Đức tạo ra. Còn nếu bạn học kiến trúc, một bộ bút vẽ Made In Germany là cái phải có của mọi kiến trúc sư chuyên nghiệp trên thế giới.
Ở Đức, giáo dục công lập được miễn phí kể cả đại học, kể cả sinh viên nước ngoài nhưng với điều kiện là phải biết tiếng Đức và có bằng Abitur tức tú tài. Những tưởng với sự tiên tiến của nền giáo dục ấy, sinh viên quốc tế sẽ đổ xô sang học? Nhưng không, số lượng sinh viên vẫn không nhiều so với các nước như Mỹ, Anh, Pháp, Úc…một phần tiếng Đức khá khó, nhiều người ngại. Vì sợ học xong rồi ra trường, nếu không làm cho công ty Đức thì cũng không có lợi thế, dù tiếng Anh vẫn là ngôn ngữ phổ biến ở nước Đức. Thứ 2 là họ nghiêm khắc, học khó vì chất lượng thật sự chứ không chạy theo thành tích. Giáo dục Đức phân cấp học sinh theo trí tuệ của các bạn từ lúc tốt nghiệp tiểu học, tức ai giỏi thì bắt đầu lớp 5 sẽ đi theo hướng đào tạo hàn lâm, còn lại thì các trường khác theo hướng thực hành. Cả 2 hệ đều được xã hội tôn trọng như nhau, vì khả năng 1 đứa trẻ khác nhau nên cho nó học cái gì phát huy tối đa khả năng của nó. Ví dụ bạn Anne không tưởng tượng ra được cái hình cầu nội tiếp trong hình nón, mở 2 vòi nước và không tính được sau bao nhiêu phút thì đầy cái bồn, thì thôi định hướng cho nó học văn sử địa âm nhạc nghệ thuật cho rồi, chứ bắt nó sin cos làm gì cho nó nóng não.
Cái cuối cùng quan trọng hơn chính là kỷ luật của người Đức, nhiều bạn trẻ ngại và sợ nếu phải học hay làm với họ. Họ chấp hành tuyệt đối các luật Lệ, các quy tắc của tổ chức một khi là thành viên. Nói 8hAM bắt đầu học là đúng khi kim giây vừa chỉ số 12 của 8 AM là cửa trường đóng lại, vô xin năn nỉ cỡ nào bảo vệ cũng không cho vô. Trong lớp đúng 8AM là thầy trò bắt đầu mở sách vở ra và học. Khi gửi con vô trường công lập ở Đức, hay hệ thống trường quốc tế Đức trên thế giới, phụ huynh học sinh sẽ ký vào một nội quy dài ngoằng, trong đó có nhiều cam kết, đại loại là con của họ sẽ không được ăn cắp (tức quay bài, đạo văn), nói dối (tức cha mẹ làm giùm bài cho con, nói dối thầy cô)…Nếu học sinh vi phạm, thì sẽ bị làm tư tưởng, học sinh sẽ phải ngồi suy nghĩ về hành vi của mình 1 ngày. Nếu tái phạm, học sinh đó sẽ bị đuổi học ngay và ghi vào sổ bìa đen (black list) trên khắp nơi và các trường công lập khác sẽ không muốn nhận, nếu muốn học tiếp thì vô trường tư sẽ rất đắt đỏ và cũng không tốt bằng. Tony hỏi hiệu trưởng một trường quốc tế Đức ở Thượng Hải vì sao có quy định đó, ông nói nếu bạn chọn cho con cái của bạn giáo dục Đức từ đầu, sản phẩm của bạn sẽ hoàn hảo. Vì giáo dục nước Đức không tạo ra sản phẩm con người của ăn cắp và nói dối. Đứa ăn cắp và nói dối thì không kiêu hãnh được, không ngẩng đầu được.
Để sang và chảnh, người ta phải tự mình giỏi giang, tự mình đạo đức, tự mình tử tế, tự mình văn minh. Nước Đức nằm ở Trung Âu, và mỗi nước châu Âu xung quanh, hầu như người Đức nhờ gia công làm dịch vụ giùm cho họ. Đức là một dân tộc cho việc, tức giao việc cho các nước lân bang. Người Đan Mạch thì làm giao nhận vận tải mã hiệu mã vạch kiểm soát chất lượng cho họ, người Hà Lan thì như là một công viên giải trí với cảnh sắc tươi đẹp hoa nở khắp nơi để họ sang dạo chơi, giải trí; các nước phía Đông như Ba Lan, Séc,…thì cung cấp nhân công lao động sản xuất; Thụy Sĩ thì giữ tiền giùm; Áo thì là nơi họ đến nghe nhạc và xem triển lãm tranh; Ý là nơi cung cấp họ các dịch vụ liên quan ăn uống vì ẩm thực với Pizza, Spaghetti, Cappuccino..
Người Pháp, Anh, Nga...thì suốt ngày ganh tụy với người Đức, bên Đức có cái gì thì họ sản xuất cái đó, nhưng chất lượng thì còn lâu mới bằng, vì họ không có tinh thần Perfectionism (chủ nghĩa hoàn hảo) trong sản xuất. Bạn trẻ nào theo chủ nghĩa hoàn hảo trong công việc thì không bao giờ sợ bị thất nghiệp. Và may mắn thay, hồng phúc thay cho doanh nghiệp nào có được nhân viên theo chủ nghĩa hoàn hảo này, làm ăn với họ sẽ vô cùng yên tâm vì không lo sai sót.
Bắt đầu chủ nghĩa hoàn hảo đầu tiên với bản thân mình, sạch sẽ thơm tho trí tuệ thể lực đều không thể ngon hơn, rồi xung quanh 1m bán kính quanh mình, sạch sẽ gọn gàng không thể sạch đẹp hơn. Rồi bắt đầu lên bán kính 2m, 5m, 100m, cả ngôi nhà, cả khu phố,...tất cả đều phải hoàn hảo, hoàn hảo...

Quên và Nhớ

Mấy hôm nay cày mệt hơn xúc đất nên đôi lúc tôi phải đứng dậy đi tới đi lui cho đỡ "tăng kể"[1]. Đi thì đi nhưng đầu vẫn "đặc", thành ra lâu lâu tôi lại lọ mọ vô Facebook thơ thẩn với bạn bè một tí cho "thư giãn tư tưởng, giải phóng tâm linh, hồi sinh sức lực". Và để nhớ ... Sài Gòn như thằng bạn cao bồi "Tếch giác[2] cận": 

Già rồi, nhớ nhiều quá. Nhớ vợ, nhớ nước, nhớ cả những mảnh đời lận đận truân chuyên. Nhớ bạn vượt biên về thành đầu trọc, nhớ em lạc loài ngày tháng phôi pha. Nhớ Phương Trâm cà phê đánh lộn, nhớ cheo leo ngày tháng đi về. Nhớ cà phê Thùy từng ngày em đợi, nhớ sữa đậu nành phố Hai bà Trưng. Nhớ ông Mách gác trường, nhớ chị Hà còng lưng cho thiếu lại, nhớ em về vạt áo bay bay cổng trường Tổng hợp. Em bước qua không nhìn lại, cà phê Sư phạm có chàng nhớ em.

Tôi không có vợ để nhớ, cũng chẳng học sư phạm sư pháp gì sất nên chỉ biết:

Nhớ Sài gòn mỗi chiều gặp gỡ[3]

Nhớ món ăn quen nhớ ly chè thơm

Nhớ bạn bè chào nhau quen tiếng

Nhớ Sài gòn mưa rồi chợt nắng

Nhớ trường xưa có lá me rơi …

Tôi chợt nhớ ông thầy dạy con tôi có nhắn nhủ học trò là: "Chúng ta không thể thu thập hay để dành một bài thơ cũng như tất cả những gì có giá trị trong cuộc đời này. Chúng ta chỉ có thể hưởng thụ nó và chia xẻ nó với người khác. Đặc biệt là: Nếu ai đọc một bài thơ họ sẽ tự tìm cho mình được thời gian, tìm được yên tĩnh trong tâm hồn và thoát được sức ép của cuộc sống ngày càng xoay cuốn họ đi - Có thể nói là họ đã làm được một cuộc cách mạng."

Trời đất, đem ra áp dụng với tôi vào lúc này thì quả là lời vàng thước ngọc vì tôi đang đi tìm những vần thơ để "Quên" nỗi ... cơ cực xúc đất, quên gánh nặng cuộc đời đang chồng chất trên vai, để "Nhớ" về thuở còn "tự do như mây trời"[4], nhớ bạn cũ trường xưa, và để nhớ quê hương là chùm ... ruột chua. Nỗi buồn những kẻ xa xứ ai cũng có, nhưng mỗi người nhớ một kiểu, cũng như thói quen ăn uống, cũng nhai, cũng nuốt, cũng húp xùm xụp, nhưng có người ăn như mèo, có người lại ngồm ngoàm như chết đói. Tôi thuộc diện thứ hai nên không thể cảm nhận được cái "nổi da gà" khi đọc bài thơ của ông Lamartine[5]

Pourquoi le prononcer ce nom de la patrie ?

Dans son brillant exil mon coeur en a frémi ,

Il résonne de loin dans mon âme attendrie,

Comme les pas connus ou la voix d'un ami.

Montagnes que voilait le brouillard de l'automne,

Vallons que tapissait le givre du matin,

Saules dont l'émondeur effeuillait la couronne,

Vieilles tours que le soir dorait dans le lointain,

Murs noircis par les ans, coteaux, sentier rapide,

Fontaine où les pasteurs accroupis tour à tour

Attendaient goutte à goutte une eau rare et limpide,

Et, leur urne à la main, s'entretenaient du jour,

Chaumière où du foyer étincelait la flamme,

Toit que le pèlerin aimait à voir fumer,

Objets inanimés, avez-vous donc une âme

Qui s'attache à notre âme et la force d'aimer ?

đã làm một thằng bạn khác của tôi rung động đến nỗi đang ngồi thiền mà phải cầm smart phone lên dịch cho xong dù bài dịch có hoàn hảo hay không cũng mặc vì biết mỗi ngôn ngữ có cách diễn đạt và giới hạn riêng[6], nếu không mấy câu này lởn vởn trong đầu thì hắn không thể nào thiền cho "đắc đạo" được :

Dẫu có tha phương ở chốn xa
Mỗi khi nghe nhắc đến quê cha
Trái tim thổn thức niềm rung cảm
Tâm thức lưu đày vẫn thiết tha

Vang vọng trong tâm nỗi nhớ nhà
Hoài mong giọng nói bạn hiền xa
Bàn chân quen, bước qua thềm cũ
Khoảnh khắc ngày xưa có nhạt nhòa

Núi giăng mây, phủ sương mờ xóa
Đồi cỏ xoải dài một sớm thu
Liễu tỉa cành thon buông rũ lá
Cổ tháp vàng hanh dưới bóng tà

Tường thâm năm tháng, nghiêng, mòn lối
Mục đồng vốc nước dưới vòi sen
Mong từng giọt nước trong, khan hiếm
Tíu tit kể nhau chuyện của ngày . 

Mái tranh lửa chớm bên lò sưởi
Lữ khách trầm ngâm trông khói vươn
Vật thể vô tri hồn chắc có
Sao buộc lòng ta bắt nhớ thương ?

(Lê Doãn Cường dịch lúc 07 giờ 01 phút ngày 19 tháng 7 năm 2015)

Alphonse Marie Louis Prat de Lamartine

Còn một bản dịch của Tôn Thất Phú Sĩ [7]nữa với 2 câu đầu cũng rất là ... nổi lông nhím.

Quê hương là gì nhỉ ?

Đời lưu vong sao tôi mãi hướng về …

Đi xa ai chẳng nhớ nhà, lưu vong ai chẳng nhớ quê hương ? Thi sĩ làm thơ, nhạc sĩ sáng tác, tất cả chỉ để nói lên rằng :

J'ai quitté mon pays, j'ai quitté ma maison[8]

Ma vie, ma triste vie, se traîne sans raison

J'ai quitté mon soleil, j'ai quitté ma mer bleue

Leurs souvenirs se réveillent, bien après mon adieu

Tôi rời xa quê hương, bỏ lại căn nhà yêu dấu

Đời tôi, đời buồn trôi kéo dài vô nghĩa

Tôi rời xa mặt trời và biển xanh

Ký ức cứ mãi bừng sống lại từ dạo ấy …

Tôi cũng nhớ Sài Gòn trưa hè đạp xe dưới hàng cây rợp bóng. Đâu thấy nóng ? Đâu thấy mệt ? Đâu thấy đường dài ?

Mới đây về thăm lại Sài Gòn. Nhựa đường bốc hơi ngột ngạt. Phố xá người xô kẻ lấn. Không thấy sữa đậu nành phố Hai bà Trưng đâu. Không thấy vạt áo bay bay cổng trường Tổng hợp đâu. Chợt tự hỏi có phải ký ức là nỗi nhớ không quên ? Giống như học lái xe đạp. Lái được rồi đến chết vẫn không quên. Đâu đó trong vô số những dây thần kinh có một sợi nhớ cách leo lên xe và ... đạp. Đâu đó trong vô số những dây thần kinh có một sợi nhớ cho ... chùm ruột chua. Để có lúc nào đó, có khoảnh khắc nào đó chợt nhớ về. Để "dành thì giờ cho chính mình, để suy nghĩ, và để biết hưởng thụ cuộc sống" như lời thầy Lynch nhắn nhủ học trò trước khi từ giã mái trường trung học[9].

Và để nạp năng lượng tiếp tục ... xúc đất.

(July 2015)

---

[1] tê cẳng

[2] Texas

[3] lời nhạc Trịnh Công Sơn

[4] nguyên văn của Trần Thùy Trang

[5] Milly ou la terre natale, tác giả Alphonse de Lamartine (1830)

[6] nguyên văn của Lê Doãn Cường

[7] do Vương Từ Minh cung cấp

[8] Adieu Mon Pays do nam danh ca Enrico Macias sáng tác, lời dịch Vĩnh Biệt Quê Hương của Lê Anh Dũng

[9] xem bài Lời nhắn nhủ của thầy Lynch